Monday, November 14, 2016

భగీరథుడు ఆ శంకరుని సంస్తుతించడం

ఓం శ్రీ సరస్వతై నమః

కీ.శే. శ్రీ వారణాసి వీరనారాయణ శర్మ గారి ఆనతి మరియు శ్రీ ELN శివప్రసాద్, శ్రీ  గట్టు వినోద్ రావు  తదితర మిత్రుల ప్రేరణతో 2002 సంవత్సరంలో "గంగావతరణం" పేర ఒక పద్య కావ్యాన్ని వ్రాయడం జరిగింది. ఆ కావ్యంలో భగీరథుని తపోదీక్షకు మెచ్చిన శంకరుడు ప్రత్యక్షం కావడం, భగీరథుడు ఆ శంకరుని సంస్తుతించడం ఒక సన్నివేశం. కార్తీక మాస సోమవారం సందర్భంగా ఆ సన్నివేశాన్ని ఆత్మీయులయిన మిత్రులతో పంచుకుందామనే సంకల్పంతో ఈ క్రింద పొందుపరుస్తున్నాను.

తల జటాజూటమ్ము నెలవంక దానిపై
ఫాల మధ్యమ్మున వహ్ని రేఖ
కంఠాన గరళమ్ము కరిచర్మ మెదపైన
మిన్నాగు భూషలు మేన బూది
అమల హస్తంబుల డమరు త్రిశూలమ్ము
మొలపైన పులితోలు పుర్రె చేత
వాహనమ్ముగ నంది పార్వతి సామేన
ముందు వెన్కల యందు భూత గణము

విమల పంచాక్షరీ మంత్ర విభవ దీప్తి
ప్రథిత ఓంకార నాదంపు ప్రాభవమ్ము
అమర గణములు తోడురా హరుడు ఘనుడు
ఆ భగీరథు ముందు ప్రత్యక్ష మయ్యె!                                             1

అక్షులందు గ్రమ్మ నానంద భాష్పముల్
గళము గద్గదంబు గాగ, భక్తి
వేద విదితు వేద వేదాంత వర్ణితు
సంస్తుతించె హరుని, సాంబశివుని!                                                 2

ఆకార భావంబు లాది మధ్యాంతముల్
కర్మలు గుణములు కలిమి లేక
అగణితంబు ననంతమై యఖండంబునై
సృష్టి స్థితి లయాది సిరులు లేక
సకల దిగ్వ్యాప్త మై శక్తి సంపూర్ణమై
విజ్ఞాన సారమై విద్య లేక
మాటల వర్ణింప మనసులో భావింప
సంకల్పమున్ జేయు శక్తి లేక

సర్వ సర్వం సహా చక్ర సమితి గూర్చి
అందు విహరించు బ్రహ్మ మానంద మనెడి
పరమ సత్యంబు భ్రాంతిగా; భ్రాంతి సత్య
మనుచు మిధ్యా ప్రపంచమ్ము నందు సతము!                              3

ఐహికంబులు మెచ్చుచు; నవ్యయంబు
బ్రహ్మ మౌదాని కాకార భావ నామ
గుణము లాదిగా భ్రాంతుల గూర్చి, అదియె
దైవమని నమ్ముచజ్ఞతాంధ్యమ్ము లలుమ!                                     4

సారోదంచిత శూన్య తత్త్వ మెదలో సాధింపగా రామి, న
ద్దారిన్ వీడి తపింప జూచెద మహాత్మా! యూహ లెందాక నే
సారింపన్ గలవాడ నట్టి మహిమా సారంబు నీ మూర్తిగా
తీరై దోచె, శివా, భవా యనుచు కీర్తింతున్ సదా ఈశ్వరా!              5         

శూన్యంబే భవదీయ తత్త్వము, సుధీ స్రోతస్సు నైర్మల్యమై
యన్యంబొల్లక సత్య శోధన రతిన్ ధ్యానంబె యోగంబు నా,
మాన్యాధ్వంబున చిత్త విభ్రమ గతిన్ మళ్ళించు తత్త్వజ్ఞులే
ధన్యుల్; సూక్ష్మ మఖండమై వెలుగు ఆత్మజ్యోతి దర్శించుటన్! 6

తలమే! సూక్ష్మ మనంతమైన భగవత్తత్త్వంబు భావింప న
య్యలఘు ప్రోత్థిత సత్య దీప్తి గను యోగాభ్యాస నిష్ఠా ద్యుతిన్
విలసద్దివ్య వికాస హీనతను తద్విస్పూర్తి బొందంగ, ని
ర్మల చిచ్ఛక్తికి భావ రూప గుణ కర్మల్ వేర కల్పించెదన్!              7

శివమున్ శంకర మవ్యయంబగు మహా చిచ్ఛక్తి శూన్యంబులో
నవిభాజ్యంబయి యొప్పు! తద్విమల సత్యానంద తాదాత్మ భా
వ విశుద్ధ స్థితి నిత్య నిర్మల పర బ్రహ్మ ప్రభూతార్ధమై
భవిక శ్రీ విభవంబు నేలు, సకల వ్యాప్తాచ్ఛ చైతన్యమై!                  8

వర చిన్మాత్ర యనంగ నిర్మల పరబ్రహ్మాచ్ఛ తత్త్వార్థమున్
పరిపూర్ణంబు, ననంత మాద్యము, పరివ్యాప్తంబు, శుద్ధంబు, సు
స్థిర సౌభాగ్య శుభ ప్రదంబునగు ఆ శ్రీ దీప్త కల్యాణి యౌ
పర విద్యా నిధి సర్వమంగళ సదా వర్ధిల్ల నర్ధాంగియై!                   9

విఘ్న నాధుండు పుత్రుడై వెలుగు చుండ
ప్రకృతి శక్తులు భూతాళి వశము గాగ
దివ్య సంభూతి విలసిల్లు దేవ దేవ
భావ దారిద్రమూనె నిన్ ప్రస్తుతింప!                                               10

అభవా!  గౌరియె ఆశ్రయించె నిను మాయా భావమై; భూతముల్
శుభమౌ నీ విభవంబు నందినవి; దిక్ స్తోమంబు త్వత్తేజ సం
ప్రభలన్ కాంతుల నీనె! యుష్మ దమల వ్యాసక్తి విశ్వంబులో
సుభగేచ్ఛాక్రియ( సృష్ఠియున్, స్థితి, లయ జ్యోత్స్నా ద్యుతిన్ వ్యాప్తిలెన్! 11

పలుకన్ జాలను శుద్ధ తత్త్వ మెద సంభావింపగా లేమి, ని
ర్మల చిచ్ఛక్తికి నామ రూప గుణ సంభారమ్ములన్ గూర్చి సూ
క్తుల వర్ణింపను చిత్త మోపదయినన్, ద్యోతించు నాయూహ కా
వల నిన్నెంచగ లేమి గొల్చెద మనోభావంబె నీ రూపుగా!              12

అమలంబౌ భవదీయ యూహ యెదలో నాధ్యాత్మికాభోగ దా
హము దీర్చెన్ క్షణకాల మా యెఱుక మాయాజాల విభ్రాంతమై
అమితా సక్తిని గోరు నైహికము, లార్యస్వాంత విభ్రాజితా;
తమమున్ గోరెడి చిత్త మోర్చునె మహత్ జ్ఞాన ప్రభాదీప్తులన్!                  13

ఏ శక్తి చిచ్ఛక్తి నేలంగ జాలునో
ఆ శక్తి నీవుగా నాత్మ దలుతు
నే శక్తి ఈ సృష్ఠి కిడును కల్యాణమ్ము
లా శక్తి నీవుగా నాత్మ దలుతు
నే శక్తి యజ్ఞాన హేయత్వమును బాపు
నా శక్తి నీవుగా నాత్మ దలుతు
నే శక్తి దివ్యాచ్ఛ ధీ శక్తి సమకూర్చు
నా శక్తి నీవుగా నాత్మ దలుతు

శక్తి యెయ్యది నను దేర్ప జాలు నదియ
నీదు తత్త్వ భావ స్వరూపాదు లనుచు
అహరహమ్మును తపియింతు నమిత భక్తి
గొలది నిను గాంచి, శంకరా; గొలుచు వేడ్క!                                                            14

చేతో మోదము గాగ గాంచితి నినున్ శ్రీ పార్వతీ యుక్తుగా
భూతేశా! జననంబు ధన్యమయె; నా మోహంబు బాసెన్; శివా
ప్రీతిన్ గూర్చర, శంకరా; భవహరా, విశ్వేశ యంచార్తితో
చేతుల్ మోడ్చి భగీరథుండు బలుకన్ శ్రీ కంఠుడున్ ప్రీతుడై!                15


పాలకుర్తి రామమూర్తి

Friday, October 28, 2016

రథ సారథి కర్తవ్యం (Responsibility of the Managing Director)

రథ సారథి కర్తవ్యం
(Responsibility of the Managing Director)
సారథి దక్షుడై, రథిక సారము, రథ్య బలంబు, నాయుధో
దారత, మానమున్, రణ విధంబు, నిమిత్త శుభాశుభత్వ ని
ర్ధారణ మున్, మదిం గని హితం బెఱిగించుట నీతి గాన నీ
వీరస మెత్తి నో బలికి తేనియు చెప్పుదు, సూత నందనా!
(శ్రీమదాంధ్ర మహాభారతము ..  కర్ణ పర్వము, ద్వితీయాశ్వాసము- ౫౨)

ఓ కర్ణా! నీ మనస్సు లో వీర రసం ఉప్పొంగడం చేత, ఉన్న యదార్ధ రీతిని చెప్పినా, నీవు చెవిని చేర్చడం లేదు. అయినా సారథిగా నా అవగాహనలో ఉన్న విషయం నీకు చెప్పడం నీతి కాబట్టి చెపుతున్నాను.... అంటూ శల్యుడు ఇలా చెపుతాడు.
రథికుని నైపుణ్యాన్ని, గుర్రాల యొక్క జవసత్వాలను, రథం లో ఉన్న ఆయుధ సంపత్తినీ, రథికుని యొక్క విలువలు మరియు సిద్ధాంతాలు, యుద్ధం ఎలా నడుస్తుంది, అంతే కాక ఎదురౌతున్న శకునాల ననుసరించే ఫలితాలు అన్నీ పరిశీలించి మంచి చెడ్డలు చెప్పడం ఉత్తమమైన దక్షుడైన సారథిగా నా కర్తవ్యం కాబట్టి చెపుతున్నాను, అంటాడు.
దీనిని ఈ నాటి మార్కెట్ కు అన్వయించుకుంటే.....
ఒక సంస్థ నిలదొక్కు కోవాలి... తన విజయం  చరిత్ర పుటల్లో నమోదు కావాలి... భావి తరాలకు ఆదర్శప్రాయం కావాలి అంటే ఆ సంస్థ సంపాదించుకో వలసిన, సమీకరించుకోవలసిన లక్షణాలను పరోక్షంగా తెలుపుతుందీ పద్యం.
సారథి దక్షుడై .... సారధి (Managing Director)... ఆ సంస్థను నడిపించే వ్యక్తి  దక్షుడై ఉండాలి, సంబంధిత రంగం లో నైపుణ్యాన్ని కలిగియుండాలి, అన్ని విభాగాల పై కనీస అవగాహన ఉండాలి... కార్య సాధకుడై ఉండాలి, త్వరగా నిర్ణయాలు తీసుకోగలిగిన వాడై ఉండాలి, భయం పక్షపాతం లాంటి వాటికతీతుడై ఉండాలి, బృందం తో కలసి పని చేయ గలిగి ఉండాలి... బృందాన్ని నడిపించ గలిగి ఉండాలి. బుద్ధి తో ఆలోచించి అవసరమైన చోట తల్లి/తండ్రి (పేరెంట్) గా, పెద్దాయన (అడల్ట్)గా, చిన్న పిల్లవాడి (ఛైల్డ్) గా వ్యవహరిస్తూ ఒక్కొక్క మారు లాలించ గలగాలి ఒక్కొక్క మారు కఠినంగా వ్యవహరించ గలిగి ఉండాలి.
రథిక సారము.... రథికుడు (Chairman - Management) దూరదృష్టి, యోజనా పటిమ, ప్రతిభను గుర్తించగలిగిన వికాసం, దైర్యం, మనో నిగ్రహం, నైపుణ్యం, భావోద్వాగాలపై పట్టు, భావ వ్యక్తీకరణ నైపుణ్యం కలిగియుండాలి. విస్తృత పరిశీలనా శక్తి కలిగి యుండాలి. ఎదుటి వారి వ్యూహాలను పసిగట్ట గలగడం, తగిన రీతిలో వేగంగా స్ఫందించ గలిగిన ధీ పటిమ యుండాలి. ఆ యా రంగాలలో ప్రపంచ వ్యాప్తంగా వస్తున్న మార్పులను అర్థం చేసుకోవడం.. దానికి తగిన రీతిలో అవసరమైన మార్పులు, చేర్పులు చేసుకోగలిగిన విధానం తెలిసి ఉండాలి. ఆ మార్పులను అంగీకరించే మానసిక చైతన్యం కలిగి ఉండాలి. అనుయాయులతో, వినియోగదారులతో సత్సంబంధాలను కలిగి యుండాలి. బృందాన్ని ఏర్పాటు చేయగలగడం, ఆ బృందం లోని సభ్యులందరూ ఒకే లక్ష్యం తో కలసి ఒకే ఆలోచనా విధానం తో పని చేసేందుకు అవసరమైన స్ఫూర్తిని నింపగలగడం, సమస్యలెదురైన వేళ వాటి నధిగమించేందుకు ప్రణాళికా బద్ధం గా ముందు చూపుతో వ్యవహరించ గలగడం, ప్రో ఆక్టివ్ గా యుండడం, హేతుబద్ధ ఆలోచనా పటిమ... తోటి వారిని గౌరవించే నైజం, ఎదుటి వారి సలహాలను సకారాత్మకంగా తీసుకునే లక్షణాలు ఉండాలి. ఆర్థిక, సామాజిక, మేధో బలం కలిగిన వాడై యుండడం వల్ల అతని సమర్థత గౌరవించబడి.. అనుయాయులు అతనిని నమ్మదగిన వ్యక్తిగా గుర్తిస్తారు... అనుసరిస్తారు... సహకరిస్తారు... అనుమోదిస్తారు.
రథ్య బలంబు.... రథ్య బలము (Men, Machinery & Morality) ఉత్తము లైన, ఆలోచనాపరులైన, సంస్కారవంతులైన, కష్టపడి పని చేయగలిగిన వారు, సంస్థ అభివృద్ధియే తమ అభివృద్ధిగా తలచే వారు ఉద్యోగులుగా... ప్రతిభ ఆధారం గా నియమింప బడాలి. అన్నివిభాగాలలో పరస్పరాధారిత స్ఫూర్తి తో పని చేయగలిగిన ఉద్యోగులు సంస్థకు వెన్నెముక లాంటివారు. సంబంధిత రంగం లో అవసరమైన శిక్షణ పొంది ఆ అనుభవం ప్రాతిపదికగా అంకిత భావం తో పనిచేసే ఉద్యోగులు సంస్థ ప్రగతిలో ముందుంటారు. అలాగే అధునాతన యంత్ర సామాగ్రి, అవసరమైన విడిభాగాలు అందుబాటులో ఉండడం వల్ల ఉత్పత్తి కుంటుపడదు.. ఉత్పత్తి ఉత్పాదకతలు పెరుగుతాయి. ప్రపంచ వ్యాప్తం గా వస్తున్న మార్పుల నాధారం చేసుకొని ఎప్పటి కప్పుడు యంత్ర సామాగ్రిని ఆధునీకరించుకోవడం వల్ల పరిశ్రమలో ముందుండడం సాధ్యపడుతుంది. క్రొత్త ఆవిష్కరణలు, క్రొత్త విధానాలు.. అమ్మకాలను పెంచుతాయి... ఉత్పత్తి వ్యయాన్ని తగ్గిస్తాయి... అమ్మకపు ఖర్చులను తగ్గిస్తాయి... వెరసి నికర ఆదాయం పెరుగుతుంది. విలువలు, సిద్ధాంతాల ఆధారంగా పనిచేయడం, పాలనా వ్యవహారాలలో పారదర్శకత వల్ల ఉద్యోగులు - సంస్థ మధ్య సంబంధాలు దృఢమౌతాయి. అదే విధానాన్ని సంస్థ సంస్కృతిగా కొనసాగించడం, క్లయింట్లు మరియు సప్లయర్స్ తో వ్యవహరించడం వల్ల వ్యాపార సంబంధాలు పటిష్ఠ మౌతాయి.
ఆయుధోదారత...  ఆయుధోదారత (Qualitative and Quantitative Resources & Instruments) వనరుల సమీకరణ సరిపోయేంతగా ఉండాలి. ఎక్కడ ఏ లోపం రాకూడదు. భవిష్యత్తు అవసరాలను దృష్టిలో పెట్టుకొని అవసరమైన మేరకు నాణ్యమైన ముడిపదార్ధాలను సేకరించి పెట్టుకోవడం.. విడిభాగాలను సరఫరా చేసే సంస్థల తో అనుబంధాన్ని పెంచుకోవడం... అవసరమైన మేరకు సరఫరా ఒప్పందాలను కుదుర్చుకోవడం... వినియోగదారులతో సత్సంబంధాలను కలిగి యుండడం, స్నేహబంధాన్ని కొనసాగించడం లాంటివి మనలను ఉన్నత స్థానం లో నిలుపుతాయి.
మానమున్... మానము (Credibility) పరిశ్రమలో పరపతి పెంచుకోవాలి. ఏ ఇచ్చిపుచ్చుకునే లావాదేవీ వల్లనైనా వినియోగదారునికీ అమ్మకం దారుకూ ఇరువురికీ ఉపయోగపడే ఒప్పదం కుదరాలి అలాంటి ఒప్పదం కుదుర్చుకోవడం వల్ల ఇరువురి ప్రయోజనాలు సిద్ధిస్తాయి.  నీకు జయం నాకూ జయం (Win/Win Attitude) వైఖరి వల్ల ఇరువురూ లాభపడతారు... ఒకవేళ ఏ కారణం చేతనైనా ఆ ఒప్పదం కుదరక పోయినా వారి మధ్య బంధం చెడిపోదు.  సరైన సమయానికి మనం ఇవ్వవలసిన చోట బిల్లులు చెల్లించడం వల్ల సరఫరాదారు మనల్ని ఉత్తమ ఖాతాదారునిగా గుర్తిస్తాడు. మన పట్ల ఉదారం గా వ్యవహరించే అవకాశం ఉంది. న్యాయబద్ధం గా సరకుకు విలువ కట్టడం, సరైన నాణ్యత, సరైన కొలత, సరైన సమయానికి, సరైన ధరకు సరకు ను వినియోగదారునికి అందించడం వల్ల మన పరపతి పెరుగుతుంది. సరఫరాదారుడు, వినియోగ దారుడు... ఇరువురి నమ్మకం సంతృప్తి చూరగొన్న ఏ సంస్థ యైనా ఉన్నత శిఖరాల నధిరోహిస్తుంది.
రణ విధంబు... రణ విధానము (Planning, Organising, Processing, Review, Introspection,  Restucturing and Implimentation) ముందుగా ఏ పరిశ్రమను ఏర్పాటు చేయాలి, ఎక్కడ చేయాలి, దానికి ఏ యే వనరులు ఎంత మొత్తం లో అవసరమౌతాయి, ఆయా వనరుల నెలా సమీకరించుకోగలం, దానికి నైపుణ్యం గలిగిన ఉద్యోగులు లభిస్తారా, యంత్ర పరికరాలు ఎక్కడ లభిస్తాయి, ప్రభుత్వ అనుమతులు ఎలా వస్తాయి, ఈ విధానం లో పరిశ్రమ నెలకొల్పడానికి ఎంత సమయం పడుతుంది, ఎంతడబ్బు అవసరమౌతుంది, భాగస్వాములు లభిస్తారా, వినియోగ దారుల మార్కెట్ ఎలా ఉంది, మన పోటిదారుల వ్యాపారం ఎలా ఉంది, పరిశ్రమ స్థాపనలో మన బలాబలాలు ఏమిటి, మార్కెట్ ను ఎలా స్వాధీన పరచుకో గలం అనే అన్ని విషయాలపై సరైన అవగాహనతో కూడిన యోజనా ప్రణాళిక తయారు చేసుకోవాలి. మనకున్న అన్ని వనరులనూ సమీకరించుకోవాలి. ప్రతిభ ఆధారం గా అనుచరులకు బాధ్యతలప్పగించాలి. నిజాయతీ పరులను కీలక పదవులలో పెట్టి వారికి అర్హులైన శిక్షణ పొందిన సహాయకులను నియమించాలి. నాణ్యత గలిగిన యంత్ర సామాగ్రిని కొనుగోలు చేసి నిర్వహణా బాధ్యతను సంబంధించిన వారికి నిర్ణయాధికారాలతో సహా అప్పగించాలి. అవసరమైన సమయం లో ఏం జరుగుతుంది అనుకున్న ఫలితాలు వస్తున్న యా లేదా ఏ యే విభాగాలు ఎలా పనిచేస్తున్నాయి.. ఎయే విభాగాలలో ఏయే సమస్యలున్నాయి... అనె విషయాన్ని సమగ్రంగా విశ్లేషించి వీలైనంత త్వరగా దానిని సరిచేయాలి. ఆత్మ పరిశీలన ద్వారా మన పని తీరును సరి చూచుకోవాలి. అవసరమైన చోట ఏయే మార్పులు చేర్పులు అవసరమో పరిశీలించి ఆయా మార్పులు చేర్పులు చేసుకోవడం వల్ల సంస్థ పని తీరు ఉత్తమం గా ఉంటుంది.
నిమిత్త శుభాశుభత్వ నిర్ధారణమున్.... (Ascertaining Good and Bad by Observing the Market trends) శకునాలు .... మార్కెట్లో కనిపించే సూచనల కనుగుణం గా ఏది మనకు మంచి ఫలితాలను ఇస్తుంది దేని వల్ల నష్టపోతామో గ్రహించడం, ఏ నాణ్యతా ప్రమాణాలతో ఏ వస్తువు ఎక్కడ అమ్మగలమో.. ఎక్కడ మన ఉత్పత్తులకు గిరాకీ ఉంటుందో... వినియోగదారుల మనసు గెలిచేందుకు మన ఉత్పత్తుల ప్రమాణాలలో ఇంకా ఏ విధమైన మార్పులు చేయాలో...ఎక్కడ మన కవసర మైన ముడి సరకులు తక్కువ ధరకు దొరుకుతాయో... ప్రభుత్వ విర్ణయాలు మన ఉత్పత్తులను ఏ విధంగా ప్రభావితం చేస్తున్నాయి... వాటి వల్ల ఉపయోగమా నష్టమా లాంటి వివిధాంశాలను ఎప్పటి కప్పుడు సర్వే చేయించడం... వల్ల అవసరమైన మార్పులు వేగం గా తీసుకు రావడం వీలవుతుంది. మార్కెట్ లో ముందుండాలి అంటే సమాచార వ్యవస్థ ను మెరుగుపరుచు కోవాలి. మన వినియోగదారుని ప్రలోభాలతో లొంగ తీసుకునే పోటీదారులను ఒక కంట కనిపెడుతూ ఉండాలి. మన సంస్థ లో లంచగొండి ఉద్యోగులు, స్వలాభం చూచుకునే భాగస్వాముల గూర్చిన సమగ్ర సమాచారం ఎప్పటి కప్పుడు మనకు చేరవేయ గలిగిన గూఢాచార యంత్రాంగాన్ని ఏర్పాటు చేసుకోవాలి. ఈ విధానాలలో సూచనలు అందిన సమయానికి స్ఫందించని ఉత్పత్తిదారుడు నష్టపోతాడు.
హితం బెఱిగించుట (Advising & Mentoring) హితము చెప్పడం... అభ్యుదయ మార్గం లో సాగాలని కోరే ప్రతి సంస్థ లో సాంకేతిక, ఆర్థిక, వ్యాపార, న్యాయ సంబంధిత అంశాలపై సరైన సూచన లిచ్చేందుకు ఒక నిపుణుల సలహా మండలి ఉండాలి. ఆ సలహా మండలి స్వతంత్రం గా వ్యవహరిస్తూ అధినేతకు మాత్రమే జవాబు దారి కావాలి. అయా అంశాలను ఎప్పటి కప్పుడు పరిశీలిస్తూ... అన్ని సూచనలను పరిగణన లోకి తీసుకుంటూ సంస్థ ప్రగతికి ఏ విధానం మంచిదో ఆ సలహా మండలి తెలియచేయడం మంచిది. ఆ సూచనల నాదరించి అందులోని సాధ్యాసాధ్యాలను పరిగణలోనికి తీసుకొని అధినేత నిర్ణయం తీసుకోవలసి ఉంటుంది. అధినేత పరిమితుల కారణంగా ఆ సూచనలు పాటించక పోయినా, విషయమెంతటి సున్నితమైనదైనా, నీచ మైనదైనా, అధినేతకు విన్నవించడం ఆ సలహా మండలి కర్తవ్యం. తమ దృష్టికి వచ్చిన సమాచారాన్ని శాస్త్రీయం గా విశ్లేషించి ఆ పరిశీలన సారాన్ని ఉపపత్తిగా చూపుతూ ఏ దారి మంచిదో యుక్తమైనదో దానిని అధినేత కు నివేదించడం వారి కర్తవ్యం. అయితే అందులో తమ స్వార్థపూరిత అభిప్రాయాలకు తావివ్వవద్దు. ఆ సలహా మండలికి ఉద్యోగులను నియమించే సమయం లోనే నిజాయతీ పరులను, నమ్మకస్తులను, అనుభవజ్ఞులను ఎన్నుకోవడం అధినేత విధి.

పాలకుర్తి రామమూర్తి

దుర్గే స్మృతా హరసి భీతి మశేష జంతోః......

ఓం శ్రీ సరస్వత్యైనమః

దుర్గే స్మృతా హరసి భీతి మశేష జంతోః
స్వస్థైః స్మృతా మతి మతీవ శుభాం దదాసి
దారిద్ర్య దుఃఖ భయహారిణి కా త్వదన్యా
సర్వోపకార కరణాయ సదార్ద్ర చిత్తా! (దుర్గా సప్తశతి)
భావము:
హే దుర్గా మాతా! నిన్ను స్మరించిన మాత్రముననే అశేష ప్రాణి కోటి భయాలను మూలాలతో కూడా హరిస్తావు. ఎవరైతే నిన్ను నిరంతరం స్మరిస్తూ, తమ హృదయాలలో అత్యధిక భక్తితో ధారణ చేస్తారో, నిశ్చలంగా నిలుపుకుంటారో అలాంటి వారికి శుభాభ్యుదయాలను అశేషంగా అనుగ్రహిస్తావు. స్వస్వరూపాన్ని గ్రహించకుండా మానవులను అడ్డుకునే దారిద్ర్యము, దుఃఖము, భయములనబడే మాయావరణాలను దూరం చేసేందుకు నీకన్నా అన్యులు ఎవరున్నారు తల్లీ! ఎల్ల వేళలయందు దయాభరిత చిత్తంతో సకల సహాయసంపత్తి నందచేసేందుకు అవసరమైన సర్వ ఉపకరణాలను అందుబాటులో ఉంచుకొని సిద్ధంగా ఉండే హే దుర్గా మాతా నీకు నమస్కారములు.

వ్యాఖ్య:
దుర్గముడు అనే రాక్షసుడిని జయించడం చేత పరాత్పరికి దుర్గ అనే పేరు వచ్చింది. ఏదైతే గమింపరానిదో దానిని దుర్గమము అంటాము. ప్రతివ్యక్తి తనకు తెలిసి కాని తెలియక కాని ఏదో ఒకటి సాధిస్తాడు. అది మనకు సాధ్యమయింది అనుకుంటాము. చాలామంది అక్కడితో సంతృప్తి చెందుతారు. మనశక్తి యుక్తులను కొద్దిగా విస్తరించగలిగితే మరింత ఉన్నత ఫలితాలను సాధిస్తాము. దానిని మన సామర్ధ్యము (Capability) అంటాము. ఆ సామర్ధ్యము కొన్ని పరిమితులలో విస్తరిస్తుంది కాని అపరిమితంగా విస్తరించుకోగలిగిన శక్తిసామర్ధ్యాలు ప్రతి వ్యక్తియందు నిక్షిప్తమైయున్నాయి. దానిని potentiality అంటాము. దుర్గమమైన లక్ష్యాలను సాధించేందుకు మనలోని అపరిమిత శక్తి సామర్ధ్యాలను (potentiality) గుర్తించి వినియోగించుకోవలసి ఉంటుంది. దుర్గముడు అనే రాక్షసుడిని ప్రతీకగా చెపుతూ మనలో అంతర్నిహితంగా ఉన్న అపరిమిత శక్తి సామర్ధ్యాలను (potentiality) గుర్తించి వినియోగించుకోవలసిన ఆవశ్యకతను ఈ నామం ద్వారా ప్రబోధ చేస్తున్నారు.
"ఉత్తిష్ఠత, జాగృత, ప్రాప్యవరాన్నిబోధత; క్షురస్యధారా నిశితాదురత్యయాత్, దుర్గం పథస్తాత్ కవయోవదంతి" అంటుంది, కఠోపనిషత్.  నీ లక్ష్యం దుర్గమమైనది. పదునైన కత్తి అంచు కన్నా నిశితమైనది నీవు గమించవలసిన దారి. "సాధ్యమూ" "సాధన"లు సులువైనవి కావు. అలాంటి లక్ష్యాన్ని సాధించాలి అంటే దృఢమైన సంకల్పం కావాలి. అందువల్ల (ఉత్తిష్ఠత) ప్రకాశవంతంగా లేచి నిలబడు, ప్రభావ వంతంగా లేచి నిలబడు, స్థిరత్వాన్ని సాధించు. జాగృత... మేలుకో... అంటే... నిద్ర లేవడం కాదు. మనసు జాగృతం కావాలి. ఈ జగత్తులో (జాయతే గచ్చతే జగత్) మనం ఎవరమూ శాశ్వతం కాదు. ఏ క్షణమైనా మనమీ జగత్తు నుండి వెళ్ళవలసి రావచ్చు కాబట్టి ఈ నాడు చేయవలసిన ఏ పనినైనా క్షణం కూడా వాయదా వేయవద్దు. ఎలాంటి విపత్కర పరిస్థితులలోనైనా ధైర్యాన్ని, స్థైర్యాన్ని కోల్పోకుండా సాహసంతో నీ గమ్యం వైపు గమించ గలిగిన జాగృతి కావాలి. చరిత్రలో ఎన్నో జీవరాసులు పుడుతూ గతిస్తూ ఉంటాయి. (ఈ జగత్తులో చావుపుట్టుకలు సహజం కనుక) అలా కాక కొద్ది మంది మాత్రమే తమ జీవన ప్రయోజనం (Purpose) ఏమిటి? దానిని ఏ విధంగా సాధించాలి? సాధించే క్రమంలో మన ప్రతిభావ్యుత్పత్తులను (Performance) నిరంతరం మెరుగు పరుచుకోవడం ఎలా? అని ఆలోచిస్తారు; ఆ వైపు శ్రమిస్తారు. ఎంతటి దుర్లభమైన, దుర్గమమైన లక్ష్యాన్నయినా సాధిస్తారు, ఛేదిస్తారు. అలాంటివారే చరిత్రలో శాశ్వతంగా నిలిచిపోతారు.ఆ సాధనాక్రమంలో అవసరమైన జ్ఞానాది వనరులను సమకూర్చుకునేందుకై విజ్ఞులు, జ్ఞానులు, పరోపకారపరాయణులైన నిర్మలాత్ములైన మహానుభావులను ఆశ్రయించాలని కఠోపనిషత్తు ప్రబోధిస్తుంది.
ఇక్కడ "దుర్గముడ"నే రాక్షసుడిని ప్రతీకగా చెపుతూ అలాంటి దుర్గమమైన లక్ష్యాన్ని జయించడం లేదా సాధించడం ప్రతి వ్యక్తి కర్తవ్యంగా ప్రేరణ నందిస్తున్నారు.
విజయాన్ని సాధించిన వారి గాథలు ఔత్సాహికులకు ప్రేరణగా నిలుస్తాయి. అందుకే ఆ మహాజననిని స్మరించేందుకు మనకా తల్లియొక్క విజయాన్ని (success) చూపుతున్నారు. క్రొత్తదనాన్ని ఆవిష్కరించాలనే మనలోని అంతర్గత తపన తపస్సుగా మారితే ఇతః పూర్వం ఒకరు చూపించిన విజయ సాధనా మార్గం మనకు దారి చూపుతుంది. ఆ మార్గాన్ని ఆశ్రయించి, ఆ మార్గం ఆలంబనగా మనదంటూ క్రొంగొత్త మార్గాలను ఆవిష్కరించడం వల్ల పరిపూర్ణత్వాన్ని పొందగలుగుతాము. అయితే, చేయగలమా లేదా, సాధించగలమా లేదా, ఇది మనకు సాధ్యమా అనే ప్రశ్నలు మనలో ఉత్పన్నమయి మనలను వెనుకకు లాగే అవకాశం ఉంది. విజయ సాధకులు చూపించిన వారి మార్గం అలాంటి భయాలను హరిస్తుంది.
ఈ నాడు సైకాలజిస్టులు చెప్పేదాని ప్రకారం ఏదైనా ఒకదానిని ఒకరు సాధించారు అంటే దానిని ఎవరైనా సాధించ గలరు. దుర్గాదేవి కూడా మనకు ఆ ప్రబోధనే ఇస్తుంది. మీరంతా దుర్గమము అనుకునే దానిని నేను సాధించాను కాబట్టి మీరూ సాధించ గలరు. ఆ వైపు మీ సర్వ శక్తులను ఒడ్డి ప్రయత్నించండి. నేను అశక్తుడిని, సాధించలేననే మానసిక వైకల్యాన్ని విడిచి పెట్టండి. క్షుద్రం హృదయ దౌర్బల్యం త్యక్తోత్తిష్ట (భగవద్గీత) అంటూ ప్రేరణ నిస్తుంది. సంకల్పం గట్టిదైతే మీ కెదురేమీ ఉండదు. నన్ను నమ్మి ముందుకు సాగితే మీ భయాలను నేను హరిస్తాను, అంటూ అభయం ఇస్తుంది.
అనుమానం పెనుభూతం అంటారు. మనసులో చిన్నమెత్తు అనుమానం పొడసూపినా అపజయాన్ని చవిచూడవలసి వస్తుంది. ప్రయత్నంలో అపజయాలు సహజం. కాని వాటికి భయపడి వెనుకడుగు వేస్తే ఎన్నడూ విజయసాధకులం కాలేము. Faith Power Works Wonders. నమ్మకం అసాధ్యాలనూ సుసాధ్యాలుగా మారుస్తుంది. మీ లక్ష్యం, గమ్యం, గమనం స్పష్టంగా మీ హృదయాలలో ముద్రించుకోండి. నిశ్చలమైన మనస్సుతో ఆ వైపు ఆలోచించండి, దృఢమైన మనస్సుతో అడుగులు వేయండి. సకల శుభములు, అభ్యుదయములు మీ వెంట నడుస్తాయి. శుభాభ్యుదయ ఫలితాలను గూర్చిన ఆలోచనలను మానేయండి. సూర్యునికి అభిముఖంగా మీరు నడచినంత కాలం మీ నీడ మీ వెంటనే వస్తుంది. ఆ నీడయే మీ శుభములు, అభ్యుదయములు. అలా కాక దాని పిరిది దెసలో మీరు నడిస్తే గమ్యం మారుతుంది, గమనం మారిపోతుంది. ఈ స్మృతిని సదాసర్వ కాలముల యందు మీ భావనలో నింపుకొని ముందడుగు వేసే వారికి ఆ దుర్గా దేవి ప్రసన్నురాలవుతుంది.
దారిద్ర్యం, దుఃఖం, భయం ఈ మూడూ మాయా రూపంలో మానవులను క్రమ్మి వారి మానసిక స్థైర్యాన్ని క్రుంగదీస్తాయి. ప్రశాంతత దెబ్బతింటుంది. సత్యాన్ని దర్శించనీయవు. దారిద్ర్యం... అది భావ దారిద్ర్యం కావచ్చు, భాషా దారిద్ర్యం కావచ్చు, అర్థిక దారిద్ర్యం కావచ్చు, మనోదారిద్ర్యం కావచ్చు. ఇలా ఏదైనా మీ అభ్యుదయానికి అడ్డంకిగా గుర్తించండి. దుఃఖానికి మూలం ఆశావ్యామోహాలు. అవి అశాశ్వతాలుగా గుర్తించ గలిగితే దుఃఖాన్ని అధిగమించగలుగుతాము. సత్యాన్ని అసత్యంగా, అసత్యాన్ని సత్యంగా భ్రమించడం వల్ల కలిగే విభ్రమ వల్ల భయం కలుగుతుంది. కాబట్టి మీ ఇచ్ఛాశక్తిని బలోపేతం చేసుకోండి. ఇఛ్ఛాశక్తి బలమైనదైతే, తత్సాధన కవసరమైన జ్ఞానశక్తిని పొందడం సులువవుతుంది. ఆ జ్ఞానాన్ని ఆచరణలో పెట్టండి. నిద్రాణంగా మీ హృదాకాశంలో ఉన్న చైతన్యానికి చేతన నివ్వండి. నమ్మకాన్ని పెంచుకోండి. ఫలితాన్ని నాకు వదిలేయండి, అంటూ ప్రబోధిస్తూ అభయమిస్తుంది, దుర్గా దేవి. అందుకే ఆమెను దారిద్ర్య దుఃఖ భయహారిణిగా చెపుతూ, ఆ యత్నంలో సఫలత కావాలంటే నీవు కాక మాకు అన్యులు మరెవరమ్మా (కా+త్వత్+అన్యా) అంటుంది, సప్తశతీ శ్లోకం.
మతి మతీవ -- అత్యంత భక్తి శ్రద్ధలతో; స్మృతా -- స్మరించడం వలన; చిత్తా -- హృదయం కలిగిన దానా; దదాసి -- ఇస్తావు లేదా అన్నీ సమకూరేలా చేస్తావు; దేనిని స్మరించడం వలన అంటే దుర్గను అంటే దుర్గమము అని మనం అనుకుంటున్న లక్ష్యాన్ని--- ఇవి చాలా ముఖ్యమైన అంశాలు. ఎప్పుడైతే మన మనస్సులో అంకిత భావనతో (Dedication), సాధించాలనే స్థిర నిర్ణయంతో లేదా నిశ్చయంతో కూడిన పట్టుదలతో (perseverance or strong determination), భక్తి శ్రద్ధలతో (Devotion) లక్ష్యాన్ని ఏర్పరచుకొని దాని సాధన యందే పదేపదే  మనసును ఏకాగ్రం చేస్తామో (చిత్తం ఒకచోట నిలవదు కాబట్టి పదేపదే చెదురుతున్న మనసును లక్ష్యం వైపు తీసుకొని రావాలి) అప్పుడు ఆ లక్ష్యం అంతర్మనస్సులో బలమైన ముద్రగా ఏర్పడుతుంది. దానిని ఎంతగా బలోపేతం చేస్తే అంతగా బలపడుతూ మనలను లక్ష్యానికి దగ్గరగా తీసుకువెళుతుంది. దానినే ఆంగ్లంలో  PRAYER (Periodical Repetition of Affirmations Yielding Excellent Results)అంటాం.
ఒకసారి భయం మనలను వీడితే లేదా భయాన్ని మనం జయిస్తే మన మనస్సులలో ఉండే కశ్మలత చెదిరిపోతుంది. దానితో మనలో గందరగోళ (confusion)స్థితి పోయి స్థిరత లేదా స్పష్టత (Clarity) వస్తుంది. ఆ స్పష్టత ఒక దశను దిశను (Direction) చూపుతుంది. సాధనా మార్గంలో కావలసిన వనరులు మనకు సమకూరేలా చేస్తుంది.
అందుకే, మానసిక ధైర్యానికి కావలసిన ప్రేరణ నిచ్చే శక్తిగా, దానికి అవసరమైన సకల ఉపకరణాలను అందించే తల్లిగా దుర్గను ఆరాధిస్తాము.  
విశిష్టమైన జ్ఞానానికి అధినాయకిగా సరస్వతీదేవిని, సమస్త సంపదలకు మారుపేరుగా లక్ష్మీ దేవిని, సౌభాగ్యానికి, భావోద్వేగాలకు, అనుబంధాలకు ప్రతీకగా దుర్గాదేవిని ఆరాధించడం జరుగుతుంది. అంతేకాదు, దుర్గము అనగా కోట. కోట రక్షణ నిస్తుంది. ఆ రక్షణలో హాయిగా, ప్రశాంతంగా జీవిస్తాము. రక్షణ నివ్వాలి అంటే శక్తి కావాలి అందుకే ఆ శక్తికి ప్రతీకగా కూడా దుర్గాదేవిని చెప్పుకుంటాము. అందుకే దుర్గ అంటే రక్షణ నిచ్చే తల్లిగా చెప్పుకుంటాము.
ఈ మూడు మూర్తులకు మూలంగా ఆదిశక్తిని ఆరాధిస్తుంటాము. అలాంటి ఆ ఆదిపరాశక్తికి నమస్సులతో.......
పాలకుర్తి రామమూర్తి


తపోభంగము /"ఉదయశ్రీ"/జంధ్యాల పాపయ్య శాస్త్రి

స్వర్ణదీ స్వర్ణ కంజ కింజల్కములకు
పసిమి దిద్దెడి గిరికన్య పాణితలము
పట్టుకొని వీడగాలేడు భవుడు; మేను
పులకరింపగ వలపులు తొలకరింప!

ముద్దు లొలికెడి పగడాల మోవిమీద
తళుకు చిఱునవ్వు ముత్యాలు తద్గుణింప
"స్వామి! యేమిది? " యనుచు లజ్జా వినమ్ర
ముఖి యయి యొకింత వారించె ముగుద మునిని!

తపోభంగము /"ఉదయశ్రీ"/జంధ్యాల పాపయ్య శాస్త్రి
పై పద్యాలు రెండు చదువుతుంటే మీకేమి అనిపిస్తుందో చెప్పండి.

భవుడు శివుడు (ఆనందమయుడు) కాలేడు. భవము ఎప్పుడూ సంతోషాన్ని వెదుకుతూ, ఆ ఎండమావుల వెనుక పరుగులు తీస్తూ ఉంది. అభవుడు ఎప్పుడైతే భవుడయ్యాడో గిరి కన్య పాణి తలమే కాదు పాదయుగాన్నీ పట్టుకుంటాడు... విడిచి యుండనూ లేడు. మనము మెచ్చింది ఎప్పుడూ మన కంటికి అందంగా కనిపిస్తుంటుంది... సంతోషాన్ని (ఆనందాన్ని కాదు) ఇస్తుంది. గిరి కన్య కఠినురాలే. ఎందుకంటే తన తండ్రి గిరి కాబట్టి. ఆమె మనసు కూడా కఠినమైనదైనా ఆమె స్వర్ణదీ సంగమంతో పునీతమైన దగుటచే తనకుప్రియమైన భవుని సాన్నిహిత్యంచే కలిగిన వలపుల చేత పులకరింతలు ఏర్పడి అవే అన్యోన్య పలకరి0తలుగా మారిపోవడం జరుగుతుంది.
ప్రకృతిలో రెండు శక్తులు ఉంటాయి. అవే స్త్రీ, పురుష శక్తులు. మనందరిలో కూడా ఆడ మగ అనే భేదం లేకుండా ఉంటాయి అవి. పురుష శక్తి సృజనాత్మకతకు ప్రతీక కాగా స్త్రీ శక్తి అనుభూతికి, అంగీకృతికి ప్రతీకలుగా చెపుతారు. సృజనాత్మకతకు తొందరపాటు ఉంటుంది. ఆవేశం ఉంటుంది. కోరిక ఉంటుంది. ఆవిష్కరణ జరగాలనే తపన ఉంటుంది. స్త్రీ శక్తిలో ఆలోచన ఉంటుంది, ఆరాధన ఉంటుంది, అనుభూతి ఉంటుంది. శాశ్వతత్త్వానికి దగ్గరగా వెళ్ళాలనే సంయమనత తో కూడిన భావనలుంటాయి. నిజానికి ఈ రెండూ ప్రతి వ్యక్తిలో (ఆడ మగ భేదం లేకుండా) సమపాళ్ళలో ఉంటే జీవితం సాఫీగా సాగిపోతుంది. ఏ ఒక్కటి పాళ్ళు తప్పినా జీవితం ఆంధోళనాభరితమౌతుంది.
అందుకే ఆమె "యేమిది? " యనుచు లజ్జా వినమ్ర ముఖి యయి యొకింత వారించడం" జరిగింది. అలాగని ఆమె అక్కడినుండి వెళ్లదు. ఎందుకంటే... ఆ అనుభవం ఆమెకూ ఇష్టమే. ఆ తన్మయతను ఆమెకూడా కోరుకుంటుంది.
శృంగారాన్ని ఆవిష్కరించడం కవి యొక్క సమర్ధతపై ఆధారపడియుంటుంది. కామాన్ని చూపడం వేరు శృంగారాన్ని చూపడం వేరు. ఈ రెంటి మధ్య భేదాన్ని తెలియని కవులు వ్రాసే వ్రాతలలో అశ్లీలత చోతుచేసుకొని జుగుప్సను కలిగిస్తుంది.
ఇక జీవునిని బంధించే మాయా బంధనాల వల్ల మనస్సు కఠినమౌతుంది. అందులో "అభవాన్ని" దర్శించడం కష్టసాధ్యం. అందుకే "భవం" నుండి "అభవ" స్థితికి చేరాల్సిన అవసరము ఉంటుంది. అదే సంతోషాన్నుండి ఆనందామృతాన్ని పొందే విధానం.
మరొక్క విషయం. శివుడు.. ఆనందమయుడు. ఆయన కామాన్ని దహించి వేసాడు. కామం అంటే కోరిక. కోరికలు నిశ్శేషంగా దహింప బడ్డాక ఆయనకు ఏ "ఆకలి" లేదు. ఆకలి అంటే అది కడుపుకు ఏదైనా తినేందుకు ప్రేరణ నిచ్చేదే కాదు. కోరికలేవైనా అవి ఆకలి గానే పరిగణించాలి. కామం లేదు కాబట్టి వెండికొండపై తపస్సు చేస్తూ ఉన్నాడు. ఆనందమయుడై సర్వాన్నీ మరచి అంతర్ముఖుడైన శివునికి ఆకలి లేదు కాని ప్రపంచం సంగతేమిటి? అందుకే అమ్మవారు ఆయన నిష్టను భగ్నం చేయడం జరుగుతుంది. ఆమె అంటుంది.... నీకు కోరికలు లేవు ఆకలి లేదు కాని ఈ ప్రపంచం (పంచభూతాత్మకమైనది) ఆకలితో ఆవరింపబడి ఉంది. సృష్టి జరగాలి అంటే వారి కామం తీరాలి... వారి ఆకలి తీరాలి. కాబట్టి నీ తపో నిష్టను విడిచిపెట్టే కొండను దిగిరమ్మని తాను అన్నపూర్ణగా మారి శివుడిని "శంకరుని" చేసి కాశీలో నిలుపుతుంది.
ఇకపోతే, మనబోటి మామూలు వ్యక్తులు తత్త్వాన్ని అర్థంచేసుకోలేరు కాబట్టి వాటిని గాధల రూపంలో పరిచయం చేసారు. కాలక్రమేణా కవులు వారి వారి కాల్పనిక శక్తిని అనుసరించి చిలువలు పలువలు కల్పించి మామూలు సాంసారిక సుఖాలు కోరుకునే కుటుంబీకుని స్థాయిలో దేవతలను నిలబెట్టారు.
నేను ఇలా స్ఫందించవచ్చునో లేదో తెలియదు. కాని నా స్పందనలో లొసగులు ఉంటే సహృదయులైన సాహితీ మిత్రులు సవరిస్తారనే నమ్మకంతో ఈ నాలుగు మాటలు పంచుకుంటున్నాను.

కృతజ్ఞతా క్షమాపణలతో.... పాలకుర్తి రామమూర్తి

Saturday, September 10, 2016

శ్రీ కాళోజీ నారాయణ రావు గారికి అక్షర నీరాజనం

సంభవామి యుగే యుగే.... అన్నాడు గీతాచార్యుడు. చైతన్యం తమ సహజాతమైనా, జడత్వానికి ఆశ్రయమిచ్చిన జాతిలో స్పూర్తిని నింపి ఆ జాతి తేజాన్నినేల నాలుగు చెరగులా నింపేందుకు ప్రతి యుగం (కాలం) లో ఒక మహనీయుడు ఆవిర్భవిస్తూనే ఉన్నాడు. ఈ నాటి కాలంలో మన తెలుగు జాతిని చైతన్య పరచడానికి ఆవిర్భవించిన మహా మనీషి ... శ్రీ కాళోజీ గారు.
పోరుగడ్డ, ఉద్యమాలకు పుట్టినిల్లు యైన ఓరుగల్లు నానుకొని ఉన్న మడికొండ గ్రామంలో శ్రీ రంగారావు, శ్రీమతి రాంబాయి దంపతులకు 09-09-1914 లో జన్మించిన శ్రీ కాళోజీ 13-11-2002 లో తనువు చాలించారు. ఆయన బాల్యం అంతా మడికొండ గ్రామంలోనే గడిచిపోయింది. విద్యార్థి దశనుండే సంఘానికి తన జీవితాన్ని అంకితం చేసిన కాళోజీ జీవితంలోకి 1940లో శ్రీమతి రుక్మిణీ బాయి ప్రవేశించింది. శ్రీ కాళోజీ  సహధర్మ చారిణిగా తన పదమూడవ యేట అడుగు పెట్టిన ఆయన సతీమణి 2013 లో తాను మరణించేంత వరకు సామాన్య జీవితాన్నే గడిపింది. ఆనాటి శ్రీ రాముని నుండి ఈ నాటి కాళోజీ వరకు ప్రజా జీవితంతో మమేకమైన వ్యక్తులను ఎవరిని తీసుకున్నా వారి సహధర్మచారిణు లందరూ కష్టాలతో సహజీవనం చేసినవారే. అందులోనే వారానందాన్ని పొందారు. తమ జీవిత భాగస్వాములకు ప్రేరణ నందించారు. ఆ వరుసలోనే రుక్మిణీబాయిగారు కూడా తాను కష్టాలతో సహజీవనం చేస్తున్నా తన భర్త మార్గంలో అవరోధం కాకుండా ఆయనకు స్ఫూర్తి ప్రదాతగానే నిలిచారు.
తన పదునైదవ ఏటి నుండే సంఘజీవిగా తనకంటూ ఒక గమ్యాన్ని ఏర్పరచుకున్న కాళోజీ తన జీవితాంతం ఉద్యమస్పూర్తితో సమాజాభివృద్ధి కోసమే పనిచేసాడు. ఆర్య సమాజ్ పట్ల ఆకర్శితుడైన కాళోజీ, తన చిన్నతనం నుండే అందులో క్రియాశీలక పాత్ర పోషించాడు. ప్రజా శ్రేయస్సు లక్ష్యంగా, ఉత్సాహం ఊపిరిగా, ధైర్యం ఆలంబనగా, సాహసమే సహచరులుగా “అక్షర” ఉద్యమాన్ని నడపడం వల్ల అతడు ప్రజాకవిగా ప్రజల గుండెలలో నిలిచిపోయాడు. లక్ష్యం ఉదాత్తమైనది కాబట్టి తన గమనం కూడా సమున్నతంగా ఉండాలనే భావనతో "కాలానికి అతీతంగా, లోకాన్ని ఆలోకన చేస్తూ, జీవితాన్ని నిబద్ధతతో నడిపాడు" (కా..లో..జీ..).  అందుకే ప్రజా జీవితాన్నే తన జీవితంగా మలుచుకున్న కాళోజీ తన మార్గంలో ఉద్యమించడానికి అవసరమైన రాజకీయం తనకు ప్రాణశక్తిగా... ఆ మార్గంలో సహకరించే ఊపిరులుగా కవితామార్గాన్ని ఎంచుకున్నాడు. అలాగని కవిత్వం తన అభిజాత్యాన్ని పెంచేదిగా ఉండ కూడదు.. కాబట్టే ఎన్నెన్నో ప్రసంగాలలో ఎన్నో కవితలను పచరించినా తానంటూ వాటికి అక్షర రూపాన్ని ఇవ్వలేదు. సహచరులు విని వాటికి అక్షరత్వాన్ని కలిగించడం వల్ల కొన్నైనా మిగిలాయి. రాశి కన్నా వాసి ముఖ్యం కదా. తన కన్నా ఆరు సంవత్సరాలు మాత్రమే పెద్దవాడయిన రామేశ్వర రావు గారు తన చిన్నతనం నుండి తన చివరి ఊపిరి వరకూ తన భౌతిక జీవన బాధ్యత తీసుకోవడం వల్ల సామాజిక కార్య క్రమాలపై పూర్తిగా దృష్టి కేంద్రీకరించ గలిగాడు.
"ఉత్తిష్ఠత, జాగ్రత, ప్రాప్య వరాన్నిబోధత, క్షురస్య ధారా నిశితా దురత్యయాత్, దుర్గం పథస్తాత్ కవయో వదంతి" అంటూంది "కఠోపనిషత్తు". నీవెన్నుకున్నా మార్గం దుర్గమమైనది... కత్తి అంచుకన్నా వాడియైన దారి గుండా నీ ప్రయాణం సాగాలి. అత్యంత ప్రమాదకరమైన దారిలో ప్రయాణం సాగిస్తున్నప్పుడు అవసరమైన రీతిలో మానసికంగా సిద్ధంగా ఉండు. లే.. లేచి జాగరూకతతో స్థిరంగా నిలబడు. సన్నద్ధంగా ఉండు. ఏ క్షణాన నైనా అనివార్యమైన మృత్యువు నిన్ను కబళించే అవకాశం ఉంది. కాబట్టి ఈ క్షణం చేయవలసిన పనిని ఉత్తర క్షణానికి వాయిదా వేయకు.. అవకాశం మేరకు అవసరమైన దానికన్నా ఎక్కువ విజ్ఞానాన్ని సంపాదించు. బుద్ధితో విచారించు. శక్తి సామర్థ్యాలకు ఎప్పటి కప్పుడు పదును పెట్టుకుంటూ ఉద్యమ స్పూర్తితో పరాక్రమించు... అంటూ ప్రబోధిస్తుంది, ఉపనిషత్తు. అదే స్పూర్తిని తన అణువణువులో నింపుకున్న కాళోజీ... చావు పుట్టుకలు మన చేతిలో లేని ఈ ప్రపంచానికి కొద్ది రోజులు అతిథిగా వచ్చానని విశ్వసించిన వాడు కాబట్టి ఏ నాడూ తన కంటూ ఆస్తిపాస్తులను కూడబెట్టుకోలేదు... సంపాదించుకోనూ లేదు. అక్షర బద్ధమైన ఆయన జీవితం అక్షరమైనది (నాశనం లేనటువంటిది) అందుకే "చెలము చెలమలలో ఊట నీరు ఊరినంత కాలం ఈ గడ్డపై నేను బ్రతికే ఉంటా"నంటాడాయన. సుదీర్ఘమైన తన జీవిత కాలంలో కాళోజీ జీవితంలో రాజీ పడిన సందర్భాలను ఎన్నడూ చూడలేము.
జయప్రకాశ్ నారాయణ మరణంపై స్పందిస్తూ “పుటుక నీది చావు నీది బ్రతుకంతా దేశానిది” అంటాడు.
భాషా ప్రయుక్తమైన సమైక్య రాష్ట్రం తో ఇరు ప్రాంతాలూ (ఆంధ్రా తెలంగాణాలు) అభివృద్ధి చెందుతాయని మొదట విశ్వసించిన కాళోజీ సమైక్య రాష్ట్రం ఆవిర్భవించిన మరు క్షణం నుండే ఒప్పందాలను ఉల్లంఘించడం చూసి రగిలి పోయాడు. అందుకే "నా" నుండి "మా" దాకానే నేనింకా రాలేదు... "మన" అనుకున్నప్పుడు కదా ముందుకు సాగేది, అని అంటాడాయన.
1932 లో కోస్తా జిల్లావాసి అయిన ముడుంబై రాఘవాచార్యులు "తెలంగాణలో ఆంధ్ర కవులు పూజ్యం" అంటే దానికి జవాబుగా శ్రీ సురవరం ప్రతాప రెడ్డి గారు ఎన్నో వ్యయ ప్రయాసలకోర్చి 354 మంది తెలంగాణా కవులను వారి వారి వివరాలనూ కవిత్వాలనూ గోల్కొండ పత్రిక ద్వారా పరిచయం చేసాడు. అహంకారంతో కూడిన ప్రాంతీయ భాషాభిమానానికి ఆత్మాభిమానంతో ఇచ్చిన జవాబది. అదే స్వాభిమానం కాళోజీలోనూ కనిపిస్తుంది.
వీర తెలంగాణ నాది, వేరు తెలంగాణా నాది. వేరైనా నాది వీర తెలంగాణే అనే అంతటి గుండె ధైర్యం కలిగిన మనిషి ఆయన. ప్రాంతేతరులు దోపిడి చేస్తే తీరందాకా తరిమి కొట్టండి. ప్రాంతం వాడే దోపిడి చేస్తే... ప్రాణంతో పాతర పెట్టండి.... అనే సాహసం, అంతటి నిజాయతీ కలిగిన వ్యక్తులకు కాక ఎంత మంది కుంటుంది.
ఎవని వాడుక భాషలో వాడు రాయాలె అంటాడాయన. అయితే అది ఎదుటి వారికి తెలుస్తదా? అంటే తెలుసుకునే సహృదయత వారికుండాలి. మనలో ఉండే బానిస మనస్తత్వం వల్ల మనమే మన భాషను తక్కువ చేసుకుంటున్నాము. ఆ బానిస భావన పోవాలి. అంతే కాదు.... భాష రెండు రకాలు... ఒకటి... బడి పలుకుల భాష రెండవది... పలుకు బడుల భాష. మనకిప్పుడు కావలసింది... పలుకు బడుల భాష, అంటారాయన. అందుకే... తెలంగాణ భాషలో రాయండి... తెలంగాణ భాషలో మాట్లాడండి... తెలంగాణ బతుకు బతకండి అంటూ నినదిస్తున్నాడాయన.
సమగ్రాంధ్ర స్వర్ణోత్సవ సంబరాలను నిరసిస్తూ.. తెలంగాణ "యాస" నెపుడూ యీసడించు భాషీయుల సుహృద్భావన యెంతని వర్ణించుట సిగ్గుచేటు, అంటారాయన.
కాళోజీ గారు ఇలాంటి ఉన్నతమైన వ్యక్తిత్వాన్ని సంతరించుకోవడంలో... వారి సోదరుడు, ప్రముఖ ఉర్దూ కవి శ్రీ రామేశ్వర రావు గారి ప్రభావం ఎంతో ఉంది.
కవితా స్వరూపాన్ని ముందుగా కవి తానుగా దర్శించి పాఠకులకు సాక్షాత్కరింప చేసే క్రమంలో తనలో కలిగే నాలుగు అవస్థలను అధిగమించాల్సి ఉంటుందని పాశ్చాత్య విమర్శకులు చెపుతుంటారు. అవి 1) Preparation (ప్రయత్నం) 2) Incubation (ప్రరోచనం) 3) Illumination (ప్రకాశనం) 4) verification (పరిశీలనం)
సామాజిక అనుభవాలను అంతర్ దృష్టితో అవలోకించి, సమ బుద్ధితో పరిశీలించి, నిర్మలమైన భావనలో ఆత్మానుభూతిని పొంది దానిని అక్షర బద్ధం చేసే విధానం కవిత్వానికి సర్వకాలీనతను ప్రసాదిస్తుంది. మనం చెప్పే విషయంలో ఎదుటి వారిని ఆకట్టుకునేందుకు వస్తువు ప్రధానమైన పాత్రను పోషించినా చెప్పే విధానం దాని కన్నా ముందుంటుంది. దీనికి ప్రతిభా వ్యుత్పత్తులతో పాటుగా అభ్యసనం కావాలి. సాధారణంగా ప్రతి వ్యక్తిలో రెండు శక్తులు ఉంటాయి ఒకటి పురుష శక్తి కాగా రెండవది స్త్రీ శక్తి. పురుష శక్తి ప్రతిభకు నిదర్శనం కాగా స్త్రీ శక్తి వ్యుత్పత్తికి ప్రతీక. ఒకటి సృజనాత్మతకు చోటిస్తే రెండవది అంగీకృతికి ఆధరువవుతుంది. ఈ రెండూ సమపాళ్ళలో ఉన్నప్పుడే ఆ కవిత సర్వకాలీనమై నిలుస్తుంది. నిరంతర అభ్యసన దీనికి మెరుగులు దిద్దుతుంది.
అయితే... అందులో బాస ఎంత ముఖ్యమో యాసా అంతే ప్రాధాన్యతను సంతరించుకుంటుంది. సామాన్యుని జీవితాలను అసమాన్యంగా తీర్చిదిద్దాలనే తపన ఉన్న కవి వ్రాసే కవిత ఆ సామాన్యుడు పలికే యాసలోనే ఉండాలి... వాడు పలికే బాసలోనే ఉండాలి. సామాన్యుల వ్యధను ప్రతిబింబించే బాస వారి యాసలో ఉన్నప్పుడే అది లక్ష్యించిన లక్ష్యాన్ని చేరుకుంటుంది.
ఒకసారి కరువు బంధనాలలో తెలంగాణ అల్లల్లాడిన వేళ "తాగునీరు లేక ప్రజలు అల్లాడిపోతున్నారు కాని ఏ మూల చూసినా లెమెన్ జ్యూస్ లు, సోడాలు కనిపిస్తున్నాయని" కాళోజీ కవిత్వం రాసాడు. అది ఈ నాడూ మనకు కనిపిస్తూనే ఉంది. లెమెన్ స్యూస్ లు, సోడాల స్థానాన్ని మత్తుపానీయాలు, కూల్ డ్రింక్ లు ఆక్రమించాయి.
ఎనుబదెనిమిది సంవత్సరాల జీవన మహాప్రస్థానంలో ఆయన కలం జార్చిన జ్ఞాన వాహినులెన్నో... అధిగమించిన సోఫానాలు మరెన్నో.
ఎనిమిది సంపుటాలుగా సంపుటీకరింపబడిన "నా గొడవ" ఆయన ఆత్మ కథగా మనలకు ప్రబోధన అవుతుంది. అణా కథలు, పార్ధివ వ్యయం, కాళోజీ కథలు లాంటివి ఆయన ప్రతిభకు దర్పణాలుగా నిలువగా... బ్రెయిన్ ఫోర్డ్ వ్రాసిన రెబెల్ ఇండియా కు భారత దేశ యాత్ర పేరుతో చేసిన అనువాదం, ఖలీల్ జీబ్రా రాసిన ది ప్రాఫిట్ కు జీవన గీతాలు పేరుతో చేసిన అనువాదం పలువురు విమర్శకుల మన్నన లందుకోవడం జరిగింది. ఈ రచనకు 1968 లో ఉత్తమ అనువాద అవార్డ్ ప్రకటింపబడింది.
అలాగే... ఆంధ్రప్రదేశ్ సాహిత్య అకాడమీ సభ్యునిగా. ఆంధ్ర ప్రదేశ్ సారస్వత పరిషత్ సభ్యునిగా, తెలంగాణ రచయితల సంఘం అధ్యక్షునిగా, గ్లోజరీ కమిటీ సభ్యునిగా (1957-61) సేవ లందించిన కాళోజీని కాకతీయ విశ్వ విద్యాలయం 1992 లో గౌరవ డాక్టరేట్ తో సన్మానించింది.
ఆంధ్రపదేశ్ శాసన మండలి సభ్యునిగా (1958నుండి1960 వరకు) ఉపాధ్యాయుల ప్రతినిధిగా సేవలందించా రాయన. ఆయన సాహిత్య సామాజిక రంగాలలో అందించిన సేవలకు గౌరవంగా గుర్తింపుగా ఆయనను భారత ప్రభుత్వం 1992లో "పద్మవిభూషణ్" బిరుదుతో సన్మానించడం జరిగింది. ముక్కు సూటిగా వ్యవహరిస్తూ సన్మానాలకు దూరంగా ఉండే ఆయన నైజం తెలిసిన నాటి ప్రధాన మంత్రి శ్రీ పి.వి. నర్సింహారావుగారు, ఆ పురస్కారానికి ఆయన ఒప్పుకుంటారో లేదో ముందుగా తెలుసుకోమని సూచించారంటే ఆయన వ్యవహరించే వ్యవహార సరళి ఎలాంటిదో తెలుస్తుంది.
ఆనాటి నిజాము పాలనకు వ్యతిరేకంగా పోరాడిన ఫలితంగా నిజాం ప్రభుత్వంచే బంధీ కాబడ్డాడు. అలాగే స్వతంత్ర పోరాటం లో ఎన్నో మార్లు చెరసాలలకు పంపబడడం, అక్కడా తోటి ఖైదీలతో కూడి ఉద్యమించడం జరిగింది.
ఆయన జీవన విధానమే సిద్ధంతాల ప్రాతిపదికన ఏర్పడింది. విలువల కన్నా సిద్ధాంతాలకు ప్రాధాన్యత ఎక్కువ. సిద్ధాంతాలు మనలోని అంకిత భావన నుండి వెలుగు చూసేవి కాగా విలువలు సమాజాంతర్గతమైనవి.  సమత్వము, సమైక్యత, కలుపుకుపోయే తత్త్వము, నిబద్ధత లాంటి లక్షణాలు తన నొక ఉత్తమ వ్యక్తిత్వాన్ని కలిగిన వ్యక్తిగా సమాజంలో నిలబెట్టాయి. అయితే తన కిష్టం లేకపోయినా క్రమశిక్షణ పేరుతో ఏదో ఒక పార్టీ చెప్పినట్లుగా నడుచుకోవడం అతనికి గిట్టని విషయం. కాబట్టే అతను రాజకీయవాది యైనా ఏ పార్టీలో నిలదొక్కుకోలేక పోయాడు. కాకపోతే ఉద్యమ కారునిగా ప్రజల పక్షాన నిరంతరం పోరాడాడు. మానవ హక్కుల కై ఆయన చేసిన పోరాటం అతనిని తార్కొండే కమిటీ సభ్యునిగా చేసింది.
స్వతహాగా తెలుగులోనే కాక మరాఠీ, ఇంగ్లీశ్, ఉర్దూ భాషలలో ప్రావీణ్యాన్ని సాధించిన కాలోజీ న్యాయవాద పట్టాలో కూడా ఉత్తీర్ణుడయ్యాడు. విద్యతోనే ప్రశ్నించే తత్త్వం అలవడుతుందని నమ్మిన కాళోజీ 1930 లోనే గ్రంథాల యోద్యమం చేపట్టి ఊరూరా దాని ఆవశ్యకతను చాటాడు.
సత్యాగ్రహ ఉద్యమం, ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయ విద్యార్థుల వందేమాతర ఉద్యమం, రజాకార్ల ఉద్యమం, 1969 తెలంణా ఉద్యమం లాంటి వాటిలో ఉత్సాహంగా తాను పాల్గొనడమే కాక ఎందరికో స్పూర్తినివ్వడం జరిగింది. నిజాం కారు మీద బాంబు విసరగలిగిన ధైర్యం ఆయనది. వరంగల్ కోటలో జాతీయ జెండా ఎగరవేసే ప్రయత్నం చేసినందుకు రజాకార్లు ఆయనకు నగర బహిష్కరణ శిక్షను వేసారు.
చివరకు తన పార్ధివ దేహాన్ని మెడికల్ కాలేజీకి ఇవ్వడం వల్ల ఎందరికో మార్గ దర్శకు డయ్యాడు.
ఉద్యమే నహి సిధ్యంతి కార్యాణి న మనోరథైః
నహిసుప్తస్య సింహస్య ప్రవిషంతి ముఖే మృగా! అన్నారు.
ఉద్యమించనిదే (ప్రయత్నించనిదే) ఏ కార్య సాఫల్యతా సిద్ధించదు. అడవిలో సింహమైనా తన ఆహార సముపార్జనలో ప్రయత్నించాల్సిందే.
అలాంటి ఉద్యమ స్ఫూర్తిని తన జీవన రీతిగా మలుచుకున్న శ్రీ కాళోజీ నారాయణ రావు గారి స్మరణ యువతకు సరైన దిశను, దశను ఇస్తుందని విశ్వసిస్తూ....
ఎదురుగా జరుగుతున్న అన్యాయాలను చూస్తూ ఉండే సాక్షీభూతుడిని కాదు... సాక్షాత్తూ మానవుని నేను... అంటూ కర్తవ్యం వైపు నడిచే ధీమంతుడు కాళీజీ గారికి నివాళులర్పిస్తూ...
కృతజ్ఞతా నమస్సులతో....

పాలకుర్తి రామమూర్తి


Friday, September 2, 2016

సాహిత్య మూలాలు-మూల్యాలు

వ్యక్తి జీవితాన్ని నాలుగు పార్శ్యాలలో చూడాలి. భౌతికం, మానసికం, భావోద్వేగ సంబంధం, ఆధ్యాత్మికం-వీటిని సమన్వయం చేసుకుంటూ సమగ్ర జీవన వికాసాన్ని పొందడంవల్ల సమాజంలో వ్యక్తి బాధ్యతను నిర్వహించిన వారవుతారు. సామాజిక ప్రయోజనం లక్ష్యంగా శాశ్వత సత్యాన్ని హితంగా చెబితే అది సాహిత్యం అవుతుంది. అందంగా చెబితే అది కవిత అవుతుంది.

సమాజానికి మార్గదర్శనం చేసే రచనలు దేశకాల పరిస్థితులను దృష్టిలో వుంచుకుని సమ సమాజ అభిరుచులు అనుభవాలు అవసరాలకనుగుణంగా సాగితే అవి కొంతకాలం నిలుస్తాయి. జాతీయత, భక్తి, కామన లాంటివి ఇతివృత్తాలుగా సాగిన రచనలలోని భావ వైవిధ్యం, భాషా సౌకుమార్యం, అనుభవపు లోతులు, ఉద్విగ్నత, ప్రాజ్ఞత, కథా కధన రీతులు, శిల్ప సౌందర్యం, అలంకారాది సోయగాలు ఎక్కువ మందితో చదివించి ఆనందాన్ని ఇచ్చినా...హేతుబద్ధత, దీక్షా దక్షతలు కొరవడిన వ్యూహాత్మకత సాధనా బలం మృగ్యమైన రచనలు సర్వజనీనం, సర్వకాలీనం కాజాలవు. సమాన భావకులైన కొందరా సాహిత్యానికి స్పందించి ఆదరించినా సామాన్యులా ఉద్యమ తీవ్రతకు లోనుగారు. ఒక జాతి లేదా దేశం అనుభవం ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఒకేవిధంగా ఉండకపోవడమే దీనికి కారణం. ప్రాచీన సాహిత్యంలోని భాషా ప్రౌఢిమ, అన్వయంలో క్లిష్టత, ఛందో నియమాలు...వీటివల్ల ఆ సాహిత్యం ఈనాటి పాఠకులకు దూరం అవుతుందనే భావన ఎక్కువగా ఉంది. ఎక్కువమంది సామాన్య స్థాయి పాఠకులు గలిగిన ఈనాడు అలాంటి రచనలు చదవవలసిన అవసరం ఉందా...అనేది ముఖ్యమైన ప్రశ్న. అలాగే భావ వ్యక్తీకరణకు భాషా ఛందస్సులు అడ్డుపడకూడదు వైవిధ్య భావ వ్యక్తీకరణకు ఉపయుక్తమయ్యేది భాష కాగా లయ ప్రధానమైనది ఛందస్సు. భాష నవనవోనే్మష భావచైతన్యానుభూతినిస్తుంది...నూతనత్వాన్ని సమకూరుస్తుంది. నీవు జీవించు ఎదుటివారిని జీవింపనివ్వు. న్యాయబద్ధంగా చట్టబద్ధంగా నీకు రావాల్సిన దానిని అనుభవించు. ఎదుటివారిని దోచుకోకు, తాడిత పీడిత జనానీకం, దుఃఖబాధితులైన జీవకోటి లేని ప్రపంచాన్ని ఆవిష్కరించే దిశలో ప్రయత్నించు. ఇలాంటివి సర్వకాలీన సర్వజనీనమైన సాహిత్యానికి మూలాలు...మూల్యాలు. రామాయణంలో...పరదార ధనాదులను కామించి నశించిన వాలి, రావణ పాత్రలు హింసాప్రవృత్తితో నశించిన ఖరదూషణాదుల పాత్రలు, రాచరికపు అహంకారాన్ని ధిక్కరించి దేశాన్ని విడిచిపెట్టిన విభీషణుడి పాత్ర భావ వ్యక్తీకరణ నైపుణ్యం కార్యసాధనా లక్షణాలు కలిగిన హనుమంతుని పాత్ర సర్వకాలీనమై నిలుస్తాయి. ప్రహ్లాద చరిత్రలో రాచరికపు అహంభావంతో లోక కంటకుడైన పాలకుని ధిక్కరించిన ప్రహ్లాద పాత్రను చూస్తే ఈనాడు అన్యాయాన్ని ఎదిరిస్తున్న ఉద్యమ నాయకుల పాత్రలకు ప్రతీక అనిపిస్తుంది.
భారతంలో ధర్మానికి ప్రతీకయైన ధర్మరాజు కనుసన్నలలో అర్ధ కామాలను సాధించుకున్న భీమార్జునులు కనిపిస్తారు. ఎన్ని హంగులు వ్యూహ రచనలు చేసుకున్నా అధర్మాన్ని ఆశ్రయించిన కౌరవాళి ఓటమి పాలవడం సర్వకాలీనాంశం అవుతుంది. అవమార్గంలో నడిచే భర్తకు హితాన్ని ప్రవచించే తార, మండోదరి పాత్రలు, సహనానికి క్షమకు ప్రతీకలైన కుంతి. సమర్ధతకు ప్రతీకయైన ద్రౌపది లాంటి స్ర్తి పాత్రలు మనల్ని ఆలోచింప చేస్తాయి. సమభావన నశించిన మానవీయ విలువలు మసిబారి కులహంకారం కుబుసం విడిచినవేళ గళం విప్పిన జాషువా, స్ర్తి సమాజాన్ని బానిసలకన్నా హీనంగా చూస్తున్న సమాజంలో గురజాడ, కందుకూరి, లాంటివారి సాహిత్యం, జాత్యాహంకారాన్ని ఎదిరించిన గాంధీ, తాడిత పీడిత వర్గాల పక్క నిలిచి రచనలు సలిపిన శ్రీశ్రీ రచనలు, మూల్యాలు.. .మూలాలు, ధర్మ రక్షణ దీక్ష, సమ సమాజ స్థాపనా తపన, సమభావనా సౌజన్యతలు ఆయా పరిమితులలో లక్ష్య సాధనకై శ్రమించే జీవుని వేదనను ప్రతిబింబిస్తాయి. ఏది ఎలా ఉన్నా ఎన్నివాదాలు వినిపించినా సాహిత్యానికి మూలం ‘రసము’ జీవుని అంతరంగ వేదన రస వాహినిగా మారి అనుభూతిని ప్రసాదిస్తే ఆ అనుభూతి ఆర్తిగా తపనగా మారి అనుభవాన్నిస్తుంది. ఆ అనుభవం అక్షర రూపాన్ని సంతరించుకుంటే అది సాహిత్యమవుతుంది. మూల్యాలు లేని సాహిత్య మూలాలు చెదిరిపోతాయి. మూలాలు సరిగా లేని సాహిత్య మూల్యాలు తరిగిపోతాయి. అందుకే మానవీయ విలువల అనుభూతులు అనుభవాలు సంతరించుకున్న సాస్తియ రీతులకై తపిద్దాం.